NGV-Geonieuws 154 artikel 983



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


5 November 2008, jaargang 10 nr. 11 artikel 983

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 154! Op de huidige pagina is alleen artikel 983 te lezen.

<< Vorig artikel: 982 | Volgend artikel: 984 >>

983 Gesteenten met recordouderdom wijzen op vroege schollentektoniek
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Dateringen ! Klik hier voor alle artikelen over het Inwendige van de Aarde !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Jonathan O’Neil, een promovendus aan de McGill University (Montreal, Canada) die onder supervisie van Richard Carlson (Carnegie Institution, Washington) werkt aan een geochemisch proefschrift, heeft met een nieuwe geochemische onderzoeksmethode gesteenten gedateerd die, met hun ouderdom van 4,28 miljard jaar, beschouwd moeten worden als de oudst bekende gesteenten op aarde. Het 'record’ stond op gesteenten (de Acasta gneiss in de Northwest Territories van Canada) van 4,03 miljard jaar oud. De datering werd uitgevoerd met een zogeheten 'thermal ionisation mass spectrometer’ (TIMS), een instrument waarmee deskundigen nog meer opzienbarende ontdekkingen verwachten te verkrijgen.


Ontsluiting van de mogelijk oudste gesteenten op aarde
langs de noordoostelijke kust van de Hudson-Baai

Het gesteente maakt deel uit van een oud complex, de Nuvvuagittuq greenstone belt, die ontsloten is aan de oostkust van de Hudson-Baai in het noorden van Quebec. De hoge ouderdom van dit complex werd voor het eerst in 2001 herkend, en tal van studies hebben zich daarna op deze gesteenten geconcentreerd. Bij het nieuwe onderzoek werden zeer kleine variaties bepaald in de verhouding tussen de isotopen neodymium-142 en samarium-146 (beide chemische elementen behoren tot de zogeheten zeldzame-aardmetalen). Op die wijze kunnen ouderdommen worden vastgesteld door de verschillen in vervalsnelheid van de isotopen. Uit de metingen blijkt dat de onderzochte gesteentemonsters leeftijden hebben die variëren van 3,8 tot 4,28 miljard jaar. De hoogste ouderdommen kwamen van gesteenten die de onderzoekers interpreteren als oude vulkanische afzettingen.


Een deel van de gesteenten vertoont
een geband uiterlijk


In de oude gesteenten komen plaatselijk overvloedig
granaatkristallen voor


De gevonden ouderdom is in veel opzichten opzienbarend, aangezien de aarde - volgens de huidige kennis - 'slechts’ 4,567 miljard jaar oud is. De nu aangetroffen gesteenten zijn dus niet meer dan zo’n kleine 200 miljoen jaar jonger dan de aarde zelf. Gezien het feit dat het om vulkanische afzettingen gaat, moet zich dus binnen 200 miljoen jaar na het ontstaan van de aarde een differentiatie hebben voorgedaan die leidde tot een scheiding van buitenmantel en korst, hoe gering die scheiding ook nog geweest moge zijn. Toch moet er al sprake zijn geweest van echte korst, want de aangetroffen gesteenten lijken sterk op de vulkanische gesteenten die nu worden gevormd waar lithosfeerschollen tegen elkaar opbotsen. Ook al in de eerste fase waarin aardkorst bestond, moeten dus al processen hebben plaatsgevonden waar eenmaal gevormde korst weer verloren ging door subductie. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat er zo weinig zeer oude gesteenten zijn overgebleven.

De nu gevonden oudste gesteenten zijn overigens niet de oudste restanten die we van onze aarde kennen: er zijn eerder al zirkoonkristallen gevonden van 4,4 miljard jaar oud. Die kristallen hadden echter al een of meer kringlopen van erosie, transport en sedimentatie meegemaakt, waardoor ze als 'gerecycled’ materiaal in jongere gesteenten werden aangetroffen.

Referenties:
  • O’Neil, J., Carlson, R.W., Francis, D. & Stevenson, R.K., 2008. Neodymium-142 evidence for Hadean mafic crust. Science 321, p. 1828-1831.
  • Kerr, R.A., 2008. Geologists find vestige of early Earth – maybe world’s oldest rock. Science 321, p. 1755.

Foto’s (van Jonathan O’Neil) ter beschikking gesteld door de National Science Foundation (Verenigde Staten van Amerika).


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl