NGV-Geonieuws 139 artikel 840



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


23 Augustus 2007, jaargang 9 nr. 8 artikel 840

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 139! Op de huidige pagina is alleen artikel 840 te lezen.

<< Vorig artikel: 839 | Volgend artikel: 841 >>

840 DNA van mastodont in kaart gebracht
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het wordt, in tegenstelling tot wat lang door biochemici is gedacht, steeds duidelijker dat DNA de tand des tijds lang kan doorstaan. Daarvoor moet het echter wel goed zijn 'opgeborgen', zodat het niet aangetast kan worden. Inmiddels is duidelijk geworden dat het DNA van prehistorische mensen vaak (grotendeels) onbeschadigd kan worden teruggevonden in hun kiezen. Nu blijkt dat ook voor andere dieren te gaan. Onlangs is het DNA in kaart gebracht dat in het mitochondrium (een structuur binnen een cel die onder meer een rol speelt bij de energieverzorging, en die zijn eigen - kleine - stelsel van genen heeft) van een kies van een mastodont is aangetroffen. De ouderdom van de kies is slechts bij benadering bekend (50.000-130.000 jaar), maar met die ouderdom is het mitochondrium-DNA ervan het oudste dat tot nu toe geheel bekend geworden is. De onderzochte kies van de mastodont werd geÔsoleerd gevonden in een rivierbedding in het noorden van Alaska.


Locatie van de mammoetkies waaruit het DNA is gehaald

Deze analyse is wetenschappelijk van belang omdat het nieuw licht kan werpen op de vraag hoe de stamboom van de huidige olifanten in elkaar zit. Tot nu toe zijn er sterk uiteenlopende opvattingen over de familierelaties van de Afrikaanse en de Aziatische olifant en de wolharige mammoet. Dat komt doordat de huidige olifanten geen directe verwanten hebben: de meest nabije familieleden zijn de dugong (Indische zeekoe) en de hyrax, een in Amerika en AziŽ voorkomend klein zoogdier dat op een knaagdier lijkt.


De kiezen van diverse olifantachtigen

Nu blijkt dat de Aziatische olifant nauwer verwant is aan de mammoet dan aan de Afrikaanse olifant. Ook kon uit de analyse worden opgemaakt dat de Afrikaanse olifant zich omstreeks 7,6 miljoen jaar geleden afsplitste van zijn Aziatische familielid en van de mammoet. De afsplitsing vond plaats in Afrika, vrijwel gelijktijdig met de afsplitsing die bij de primaten plaatsvond tussen de voorlopers van de mens, de chimpansee en de gorillaís. Dat ondersteunt de hypothese van aanpassing aan een veranderend klimaat: dat werd toen droger, de graslanden breidden zich uit en de uitgestrekte bosgebieden werden daardoor in kleinere bossen opgesplitst. De opsplitsing tussen de olifanten en de mammoeten enerzijds en de mastodont anderzijds moet al veel eerder hebben plaatsgevonden (ca. 25 miljoen jaar geleden).


Reconstructie van een mastodont
(op de achtergrond een mammoet


Skelet van een mammoet


Er zijn weliswaar claims van onderzoekers die zeggen dat ze DNA hebben geanalyseerd van bacteriŽn van 100 miljoen jaar oud (zie Geonieuws 253), maar door anderen wordt nog steeds betwijfeld of dat oude DNA geen 'verontreiniging' afkomstig van moderne bacteriŽn is. Bij het DNA uit de mastodontkies is van verontreiniging echter zekert geen sprake.

Het oudste mitochondrium-DNA dat tot nu toe was geanalyseerd, behoorde toe aan een wolharige mammoet die 33.000 jaar geleden leefde. Verder is van uitgestorven dieren allen het mitochondrium-DNA volledig geanalyseerd van moa's, grote loopvogels uit Nieuw-Zeeland die waarschijnlijk pas omstreeks 500 jaar zijn uitgestorven.

Referenties:
  • Rohland, N., Malaspinas, A.-S., Pollack, J.L., Slatkin, M., Matheus, P. & Hofreiter, M., 2007. Proboscidan mitogenomics: chronology and mode of elephant evolution using Mastodon as outgroup. PloS Biology 5 (8), e207 doi:10.1371/journal.pbio.0050207.


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl