NGV-Geonieuws 129 artikel 741



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 November 2006, jaargang 8 nr. 22 artikel 741

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 129! Op de huidige pagina is alleen artikel 741 te lezen.

<< Vorig artikel: 740 | Volgend artikel: 742 >>

741 Orakel van Delphi gebaseerd op gebrek aan zuurstof
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Archeologie ! Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

In het klassieke Griekenland was het orakel van Delphi gedurende meer dan 1000 jaar niet weg te denken. Zowel gewone burgers als vooraanstaande edelen en heersers vroegen volgens de overgeleverde geschriften om raad aan het orakel, over de meest uiteenlopende zaken, uiteenlopend van de omgang met maītresses tot de strategie voor te voeren oorlogen. De raad werd gegeven door een priesteres, de Pythia, die daartoe eenmaal per maand plaatsnam op een driepoot boven een spleet in de kelder van de tempel van Apollo. Daar raakte ze in trance door het inhaleren van gassen die uit die spleet opstegen. De gassen hadden een bedwelmende invloed, en veel van de door het orakel gedane raadgevingen waren dan ook multi-interpretabel. Wellicht heeft dat overigens bijgedragen aan het succes van het orakel, net zoals veel van de hedendaagse waarzeggingen (bijv. door astrologen) zo algemeen zijn dat er later altijd wel iets als juist kan worden geļnterpreteerd.


De tempel van Apollo in Delphi, de plaats van het orakel

In het begin van de vorige eeuw werden de verhalen over het orakel vaak afgedaan als mythen. Een van de redenen daarvoor was dat bij de blootlegging van de ruļne van de tempel van Apollo door archeologen in de kelder geen scheur of spleet werd aangetroffen waaruit dampen tevoorschijn kwamen. In het laatste decennium van de vorige eeuw veranderde dat standpunt echter, nadat geologisch onderzoek had uitgewezen dat precies onder de tempel twee breuken elkaar kruisen. Door de zwaktezone zouden in het verleden volgens dat onderzoek best gassen kunnen zijn opgestegen, en er werden in een bron zelfs sporen gevonden van etheen, een gas dat euforie kan opwekken en dat verantwoordelijk zou kunnen zijn geweest voor de trance van de Pythia.


Apparatuur op de grond van de kelder onder de
tempel van Apollo om de gasflux te analyseren

Nieuw onderzoek wijst echter in een andere richting, omdat de mariene kalksteen onder de tempel niet voldoende etheen bevat om iemand bij inademen in trance te brengen, of om de zoete geur te veroorzaken die gerapporteerd werd door Plutarchus, een hogepriester van de tempel uit de eerste eeuw na Christus. Met gevoelige apparatuur werd de samenstelling van gassen onderzocht, waarbij bleek dat er ter plaatse aanzienlijke hoeveelheden kooldioxide en methaan uit de grond opstegen. Deze gassen veroorzaken bij inademing een zuurstoftekort, waardoor de Pythia in de afgesloten kelderruimte van de tempel inderdaad door het neurotoxisch effect in trance kan zijn geraakt. De zoete geur die Plutarchus noemt, zou wellicht kunnen zijn veroorzaakt door benzeen dat opsteeg uit lokale bronnen, maar het nieuwe onderzoek heeft geen benzeen kunnen aantonen.


Langs een breuk gevormde steilwand, aan de voet waarvan het meeste methaangas vrijkomt

Benzeen in hoge concentraties is bovendien giftig, en de onderzoekers menen dat een priesteres die daaraan regelmatig werd blootgesteld dat niet jarenlang zou hebben overleefd. Uit historische bronnen is echter bekend dat de meeste priesteressen juist zeer oud werden. Toch is niet uit te sluiten dat er in het verleden wel degelijk enig benzeen uit lokale bronnen ontsnapte, omdat benzeen zeker een stof is die moet zijn ontstaan bij de verrotting van de mariene organismen die in de zee leefden waarin de kalk neersloeg die nu onder de tempel aanwezig is. Die concentratie benzeen in de kelder van de tempel van Apollo moet dan hoog genoeg zijn geweest om de zoete geur te veroorzaken, maar te laag om de Pythia te vergiftigen.

Referenties:
  • Etiope, G., Papatheodouro, G., Christoudoulou, D., Geraga, M. & Favali, P., 2006. The geological links of the ancient Delphic oracle (Greece): a reappraisal of natural gas occurrence and origin. Geology 34, p. 821-824.

Foto's (© Geology) welwillend ter beschikking gesteld door G. Etiope, Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Rome (Italiė).


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl