NGV-Geonieuws 128 artikel 736

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 November 2006, jaargang 8 nr. 21 artikel 736

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 128! Op de huidige pagina is alleen artikel 736 te lezen.

<< Vorig artikel: 735 | Volgend artikel: 737 >>

736 Zeer oude stromatolieten blijken gevormd door microorganismen
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen ! Klik hier voor alle artikelen over Sedimentologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Tot de oudste signalen van levende organismen op aarde behoren stromatolieten. Dat zijn een soort onregelmatig gelaagde kalkafzettingen (soms met kegelvormige structuren), die recent zijn ontstaan doordat microorganismen zorgden voor chemische neerslag. Het blijkt echter mogelijk om stromatolieten experimenteel te laten ontstaan door chemische reacties, zonder tussenkomst van microorganismen. Daarom staat de biogene oorsprong van zeer oude stromatolieten vrijwel altijd ter discussie.


Laagvlak met stromatolieten, lijkend op een eierdoos

Dat gold ook voor de stromatolieten die voorkomen in de 3,43 miljard jaar oude Strelley Pool Chert, die deel uitmaakt van het Pilbara Craton in AustraliŽ. Deze stromatolieten zijn de afgelopen jaren nauwkeurig onderzocht, en de conclusie is dat ze niet verklaard kunnen worden als er geen levende organismen aan het werk zijn geweest.


Dwarsdoorsnede door een 'eierdoos-stromatoliet' met (boven) reconstructie van de oorspronkelijke vorm

Het Australisch/Canadese onderzoeksteam onderzocht gedurende enkele jaren een 10 km lange sectie van de stromatolieten, waarbij bleek dat het in feite ging om een soort rifsysteem, dat enkele opvallende karakteristieken gemeen heeft met huidige vormen. Van diep naar ondiep water gaande neemt namelijk het aantal stromatolieten toe, waarbij ook de vormenrijkdom toeneemt, en de structuren meer complex worden. Dit is een 'klassieke' reactie van levensvormen bij ondieper wordend water.


Dwarsdoorsnede en laagvlak (onder) door stromatolieten die een soort ruggen vormen (zie reconstructie).

Interessant is ook dat de gesteenten van het Pilbara Craton eerst worden gekenmerkt door hydrothermale en vulkanische afzettingen die bij relatief hoge temperaturen werden gevormd, waarna het milieu ondiep-marien werd; toen verschenen de stromatolieten. Later kwam er een nieuwe periode van hydrothermale en vulkanische afzettenen, waarin de stromatolieten verdwenen. Het vroege leven dat in de vorm van stromatolieten is bewaard, had dus bepaalde milieuomstandigheden nodig.


Dwarsdoorsnede door een stromatoliet met 'klassieke' golvende vorm

Binnen het gunstige milieu waarin de stromatolieten konden ontstaan, bestonden ook weer submilieus. Daarin kwamen verschillende vormen van stromatolieten tot ontwikkeling; de onderzoekers vonden zeven verschillende typen. Sommige lijken op omgekeerde kegels, vergelijkbaar met de kartonnen platen waarop eieren worden vervoerd. Veel van de structuren zijn zo steil, dat ze niet mechanisch kunnen zijn opgebouwd, bijv. door stromen of golven: de hellingshoek is veel groter dan de maximale hoek die onder water nog stabiel is. Alleen een opbouw door levende organismen kan dergelijke vormen verklaren.


Onderzoekleidster Abigail Allwood

Referenties:
  • Allwood, A.C., Walter, M.R., Kamber, B.S., Marshall, C.P. & Burch, I.W., 2006. Stromatolite reef from the Early Archaean era of Australia. Nature 441, p. 714-718.
  • Awramik, S.M., 2006. Respect for stromatolites. Nature 441, p. 700-701.
  • Stokstad, E., 2006. Ancient 'reef' stirs debate over early signs of life in Australian rocks. Science 312, p. 1457.

Foto's welwillend ter beschikking gesteld door Abby Allwood, Department of Earth and Planetary Sciences, Macquarie University, Sydney, NSW 2109 (AustraliŽ), en door Macquarie University.


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl