NGV-Geonieuws 91 artikel 560



NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


15 April 2005, jaargang 7 nr. 8 artikel 560

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 91! Op de huidige pagina is alleen artikel 560 te lezen.

<< Vorig artikel: 559 | Volgend artikel: 561 >>

560 Haar van mammoet geeft informatie over tal van zaken
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over (Paleo)Klimaat ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Het is langzamerhand genoegzaam bekend dat haren van verdachte personen vaak worden onderzocht om bepaalde zaken aan het licht te brengen. Dat komt doordat de samenstelling van het haar voor een deel wordt bepaald door het gebruikte voedsel (en zelfs door ingeademde dampen). Dat betekent dat haren van fossiele organismen ook informatie kunnen geven over de omstandigheden waaraan de dieren destijds blootgesteld zijn geweest, en zelfs dat het dieet in grote lijnen kan worden gereconstrueerd en daarmee de toen aanwezige vegetatie, en daarmee weer het klimaat. Hoe interessant een dergelijke analyse kan zijn, blijkt uit een onderzoek dat is uitgevoerd aan het haar van een fossiele mammoet.


Jaarringen zijn zichtbaar in deze doorsnede door de slagtand van een mammout uit Noord-SiberiŽ


Haar van een mammoet van het Siberische eiland Bol'Shoy Lyakhovsky


De wolharige mammoet (Mammuthus primigenius) waarvan het haar afkomstig is, werd gevonden op het eiland Bolíshoy Lyakhovsky, ten noorden van SiberiŽ. De grond is daar diep (tot meer dan 400 m) bevroren; daardoor kon de mammoet (die overigens deels was opgegeten toen hij werd gevonden) als het ware als een diepvriesmammoet blijven bewaard, inclusief zijn vacht. Uit een bot, dat met C-14 werd gedateerd, bleek dat de mammoet 42.700 (Ī 1300) jaar geleden leefde. Het klimaat ter plaatse was toen iets warmer en iets vochtiger dan momenteel. De vegetatie bestond waarschijnlijk uit een arctische toendra met enkele altijd groene dwergboompjes, wilgen en berken. Uit de maaginhoud van eerder aangetroffen mammoeten is bekend dat ze vooral gras aten, aangevuld met wat schors, twijgen en mos. Om tegen de koude bestand te zijn, hadden de mammoeten een soort ondervacht van dunne, korte (2,5-8 cm) haren die voor warmte-isolatie zorgden, met daaroverheen een pak lange, dikkere haren, met een doorsnede van ca. 0,3 mm.

Vier van die buitenharen van de gevonden mammoet werden onderzocht. Daartoe werden ze in stukjes van 3-4 mm lang geknipt (de langste haar was 39 cm en leverde 84 stukjes op). Van die stukjes werden de verhouding tussen de stikstof-14 en de stikstof-15 isotopen gemeten, evenals die tussen de koolstof-12 en de koolstof-13 isotopen. De verhouding tussen de hoeveelheid koolstof en de hoeveelheid stikstof varieerde tussen 3,2 en 3,5; dat past goed binnen de verhouding van 2,9-3,8 die nu voor haar wordt gevonden. Dat betekent dat de haren van de mammoet naar alle waarschijnlijkheid geen veranderingen hebben ondergaan die de interpretatie van de isotopenanalyses beÔnvloedt.

Het blijkt dat de afzonderlijke stukjes haar onderling verschillen vertonen. Dat is te herleiden tot een dieet van de mammoet dat varieert met de seizoenen. Zo is bekend dat een relatief 'overschot' aan N-15 en een relatie 'gebrek' aan C-13 karakteristiek zijn voor het winterseizoen (dat hangt samen met de plantengroei), terwijl het omgekeerde de late zomer kenmerkt. Uit de fluctuaties die zo in de isotopenverhoudingen van de afzonderlijke haarstukjes worden gevonden, blijkt dat het haar het hele jaar door aangroeide, met een snelheid van ongeveer 8 mm per maand (bij de mens is dat ongeveer 1 cm/maand). Ook kan zo worden vastgesteld dat de langste haar een periode weergeeft van minimaal 39 maanden. Het onderste deel van de haren geeft uiteraard de laatste levensfase van de mammoet aan. Zo kan worden vastgesteld dat hij in de herfst stierf.

De isotopenverhoudingen wijzen er ook op dat van jaar tot jaar kleine veranderingen in het milieu optraden, en dat het milieu destijds verschilde van dat op het noordelijke deel van het vasteland van SiberiŽ.

Referenties:
  • Iacumin, P., Davanzo, S. & Nikolaev, V., 2005. Short-term climatic changes recorded by mammoth hair in the Arctic environment. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 218, p. 317-324.

Fotoís welwillend ter beschikking gesteld door Paola Iacumin, Department of Earth Sciences, University of Parma, Parma (ItaliŽ).


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl