NGV-Geonieuws 62 artikel 418

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


1 Februari 2004, jaargang 6 nr. 3 artikel 418

Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon
Geologisch Instituut, Adam Mickiewicz Universiteit, Poznan (Polen)

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 62! Op de huidige pagina is alleen artikel 418 te lezen.

<< Vorig artikel: 417 | Volgend artikel: 419 >>

418 Uniek kijkje op onderzeese vulkaanuitbarsting
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon

Klik hier voor alle artikelen over Vulkanologie !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Een onbedoeld maar niettemin spectaculair kijkje in de keuken van onderzeese vulkaanuitbarstingen. Dat was het gevolg van een instrument (met onder meer een drukmeter) dat op de zeebodem was geplaatst om de dynamica van de vulkanische processen te registreren, maar dat zelf door een onderzeese lavastroom werd overvallen. Dat gebeurde in het noordoostelijke deel van de Stille Oceaan.

Het incident vond plaats in 1998, bij een uitbarsting van de Axial, een onderzeese vulkaan op de Juan de Fuca Rug. Het registratieapparaat werd opgenomen in de bovenste korst van een lavastroom, en sloeg gegevens op over de vorming van 'lava pillars', holle, verticale pijpen (schoorstenen) van vast, basaltisch lava, die veel worden aangetroffen in ingestorte onderzeese lavamassa痴 die voorkomen op midoceanische ruggen. Ze zijn vergelijkbaar met de 'lavabomen' die op continenten ontstaan wanneer een lavastroom over of door een bebost gebied stroomt. Het belangrijkste verschil is dat 'lava pillars' op regelmatige afstanden bedekt zijn met dunne, horizontale lavakorsten. In het geval waarom het hier gaat waren de 'lava pillars' zo地 3-5 m hoog. Aan de onderzijde van deze korsten worden lavastalactieten aangetroffen, tot zo地 5 cm lang. Deze geven aan dat er tijdelijk onder deze korsten holten met gassen hebben bestaan.

Over het ontstaan van de lava pillars was tot nu toe weinig of niets bekend, evenmin als over de tijd die met hun vorming is gemoeid. De in de lavakorst opgenomen drukmeter gaf daarover echter veel informatie. Het blijkt dat de lavastroom, die zich als een soort lob voorwaarts bewoog, waarbij gassen uit de aanzwellende lavamassa plaatselijk het 'dak' van de stroom eerst zo地 3,5 m deden rijzen, en dat de lava zich daarna in zo地 2,5 uur weer uit de gestolde 'huls' terugtrok. Dit houdt in dat ook de lava pillars binnen een tijdsbestek van hooguit enkele uren moeten zijn gevormd. Dat komt overeen met de tijdsduur waarin lavabomen op het land ontstaan.

De snelheid waarmee gassen een gang omhoog wisten te forceren bedroeg maximaal 1,2 cm per seconde, en de gemiddelde snelheid waarin de lava zich terugtrok was 0,058 cm per seconde. De zijkanten van de lava pillars waren maximaal zo地 10 cm dik, en de dunne, horizontale korsten waren gemiddeld 1,4 cm dik, met onderlinge afstanden van 4,0 cm. Op basis van de gemeten snelheid waarmee de lava zich terugtrok, kan worden berekend dat deze horizontale korsten ongeveer 24 seconden met de lava in contact hebben gestaan; dat sluit goed aan bij theoretische gegevens over de snelheid van afkoeling.

Referenties:
  • Chadwick Jr., W.W., 2003. Quantitative constraints on the growth of submarine lava pillars from a monitoring instrument that was caught in a lava flow. Journal of Geophysical Research 108 (B11), doi 10.1029/2003JB002422, p. ECV 2-1 -ECV 2-14.


Copyright ゥ NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl