NGV-Geonieuws 178 artikel 1166

NGV-Geonieuws: elektronisch geologisch tijdschrift


April 2011, jaargang 13 nr. 4 artikel 1166

Redactie: George Brouwers tot en met artikel 1023 en vanaf 1024 dr.W.M.L.(Willem) Schuurman

Dit artikel is onderdeel van NGV-Geonieuws uitgave 178! Op de huidige pagina is alleen artikel 1166 te lezen.

<< Vorig artikel: 1165 | Volgend artikel: 1167 >>

1166 Een prachtige voorloper van de graptolieten
Auteur: prof. dr. A.J. (Tom) van Loon, AMU, Poznan

Klik hier voor alle artikelen over Biologie & Evolutie ! Klik hier voor alle artikelen over Paleontologie, Fossielen & Uitstervingen !     Klik hier om dit artikel af te drukken !

Natuurlijk was het weer in China (de provincie Yunnan) waar niet alleen een bijzonder, maar ook een bijzonder goed bewaard gebleven fossiel werd ontdekt. Het behoort tot de Hemichordata (halfchordaten, een groep dieren waarin een begin van een - nog zachte - wervelkolom is ontwikkeld ), en daarbinnen tot de Pterobranchia. Dat is een groep waartoe nu nog ongeveer 30 soorten behoren (o.a. de eikelworm), maar die in het geologische verleden en grote bloeitijd kenden, vooral van 490-380 miljoen jaar geleden. Toen werd deze groep vooral vertegenwoordigd door de graptolieten, de meest kenmerkende zeedieren van die periode die in alle oceanen voorkwamen, en die vooral voor het Ordovicium als gidsfossiel dienen. Over de herkomst van graptolieten is relatief weinig bekend; de nieuwe vondst werpt daar een nieuw licht op. Dat is des te interessanter omdat de evolutie van de Pterobranchia, die verwant zijn aan stekelhuidigen (Echinodermata) zoals zeeëgels en zeesterren, inzicht kan geven in de ontwikkeling van de vroegste gewervelde dieren (Vertebrata).


Het fossiel van Galeaplumosus abilus.

Het nu ontdekte fossiel, dat 525 miljoen jaar oud is (Vroeg-Cambrium), is vooral interessant vanwege zijn gefossiliseerde weke delen; in het bijzonder de tentakels zijn goed bewaard gebleven. Dat gebeurt zelden: meestal worden van Pterobranchia slechts fossielen gevonden van de harde ‘koker’ om hun lichaam. Vanuit de bovenkant van deze koker steken armen met tentakels naar buiten, waarmee het voedsel (plankton) wordt gegrepen.


detail van het onderste deel
van de arm (bij de koker) met tentakels.


Detail van het uiteinde van de arm
met tentakels.


Het fossiel is, met de grote poëtische kracht van de Chinese taal, Galaplumosa abilus gedoopt (gevederde helm van achter de wolken). Uiteraard slaat de naam ‘gevederde helm’ op de verschijning van het fossiel; de term ‘van achter de wolken’ verwijst naar de vindplaats, de provincie Yunnan, waarvan de naam letterlijk vertaald ‘ten zuiden van de wolken’ betekent. Het fossiel is nog geen 4 cm groot, maar het vertoont zoveel detail dat de anatomie vrijwel helemaal duidelijk wordt. Dat geldt vooral voor een van de op een veer lijkende armen, waarvan zich 36 kleine tentakels uitstrekken. Volgens onderzoeker David Siveter geeft het fossiel meer inzicht in de biologische kenmerken van de vroege vertegenwoordigers van de Pterobranchia dan welk ander fossiel ook.

Referenties:
  • Hou, X.-g., Aldridge, R.J., Siveter, D.J., Siveter, D.J., Williams, M., Zalasiewicz, J. & Ma, X.-y., 2011. An Early Cambrian hemichordate zooid. Current Biology 21, 1–5.

Foto’s (Derek Siveter, Oxford University) welwillend ter beschikking gesteld door Mark Williams en Peter Thorley, University of Leicester, Leicester (Groot-Brittannië).


Copyright © NGV 1999-2014
webmaster@geologischevereniging.nl