Geologie
|
|
Geologie: |
SCHOLLENTEKTONIEK Met deze continentverschuiving kunnen ook weer tal van andere verschijnselen worden verklaard. Daarbij gaat het om verschijnselen van sterk uiteenlopende aard, zoals gebergtevorming, vulkanisme en zelfs het optreden van ijstijden. Doordat de samenhang tussen zoveel verschijnselen nu is komen vast te staan, is het begrip van de ontwikkeling der aarde sterk toegenomen. Dat heeft ook directe praktische voordelen: zo kan de opsporing van de delfstoffen waarvan onze samenleving nu eenmaal afhankelijk is, sneller, goedkoper en met meer succes plaatsvinden. DE TIJDSFACTOR De mogelijkheden om te dateren waren aanvankelijk alleen relatief: je kon vaststellen of een bepaald gesteente op een bepaalde plaats jonger of ouder was dan een nabij gesteente. En toen eenmaal was vastgesteld dat bepaalde fossielen steeds in dezelfde volgorde in boven elkaar liggende pakketten voorkomen, kon je soms zelfs de relatieve ouderdom van gesteenten in verschillende gebieden vaststellen. Maar dat bleef behelpen. Een grote doorbraak vond plaats toen de methode van radiometrische ouderdomsbepalingen werd ontwikkeld. Die is gebaseerd op het feit dat radioactieve elementen van aard kunnen veranderen, en dat ze dat doen volgens een vast schema. Met die kennis werd het mogelijk om voor veel gesteentepakketten, ook al dankzij een steeds verder gaande ontwikkeling van de dateringsmethoden, de absolute ouderdom vast te stellen. Door die gegevens dan weer te koppelen aan het voorkomen van fossielen, is het nu mogelijk om voor het merendeel van de gesteentepakketten de ouderdom vast te stellen. Zo weten we nu dat de aarde zo’n 4,7 miljard geleden is ontstaan, dat de vaste aardkorst zo’n 4,3 miljard jaar oud is, dat het eerste leven waarschijnlijk zo’n 4 miljard jaar oud is, dat het leven van dieren met een schaal of skelet zich ongeveer 600 miljoen jaar geleden explosief ontwikkelde, dat er 65 miljoen een massaal uitsterven plaatsvond door de inslag van een enorme meteoriet, dat zo’n 2 miljoen jaar geleden een periode begon met een afwisseling van ijstijden en interglacialen, en dat de (voorlopig?) laatste ijstijd zo’n 10.000 jaar geleden eindigde.
Geologische tijdschaal (bron: www.fossiel.net)En dat is uiteraard maar een minieme fractie van de kennis die we inmiddels over de ontwikkelingsgeschiedenis van de aarde hebben opgedaan. Net als bij veel andere wetenschappen neemt de snelheid waarmee onze kennis vermeerdert bovendien steeds sneller toe, en komen we steeds meer details aan de weet die tegelijk bewijzen dat ons aanvankelijk vrij simpele beeld van de ontwikkelingsgeschiedenis onjuist is: talrijke processen speelden voortdurend gelijktijdig en beïnvloedden elkaar, zoals dat ook in de menselijke maatschappij het gevolg is. DEELWETENSCHAPPEN Inmiddels zijn er tal van verdere onderverdelingen gekomen, vaak op het raakvlak met andere wetenschappen; te denken valt onder meer aan de paleobiochemie, geochemie, geofysica, hydrogeologie en mariene geologie. Mede door de inbreng van kennis uit wiskunde, sterrenkunde, chemie, fysica en biologie blijft geologie zo te beschouwen als een soort synthese van alle natuurwetenschappen, met de aarde als onderzoeksobject. De geologie van Nederland in vogelvlucht Nederland is geologisch gezien een jong land. Ons land is hoofdzakelijk opgebouwd uit tertiaire en kwartaire afzettingen. Daarbij speelden de laatste ijstijden een grote rol. De zandverstuivingen van de Veluwe bijvoorbeeld zijn in de ijstijden gevormd. Zwerfkeien, in het noorden en oosten van ons land en rond het IJsselmeer, zijn door de gletsjers vanuit Scandinavië naar ons land getransporteerd. De oudste aardlagen in Nederland dagzomen in Limburg. Op enkele
plaatsen zijn hier Carboonlagen ontsloten. Hier waren vroeger de
kolenmijnen. Limburg is verder vooral bekend om de Krijtformaties.
Deze komen nabij Maastricht aan het oppervlak. Er is zelfs een Tijd
naar deze stad genoemd: het Maastrichtien. Zowel het Krijt als het
Carboon is fossielrijk. In de Pietersberg werd eertijds in de Krijtformaties
de eerste Mosasaurus gevonden. In de omgeving van Winterswijk wordt
fossielrijke Muschelkalk uit het Trias gevonden. Zowel in de ENCI-groeves
(Krijt) als in Winterswijk (Trias) zijn voor Nederlandse geologieamateurs
en professionals geliefde vindplaatsen van fossielen. Een locatie
die we zeker ook moeten noemen is Cadzand. Hier kunnen op het strand
naast fossiele haaien- en roggentanden ook fossiele mollusken, zoogdierresten
en krabben gevonden worden. Net over onze grens in Duitsland ligt de Eifel. Deze vulkanen uit het Tertiair en Kwartair leveren veel prachtige mineralen en de mariene afzettingen gevormd tijdens het Devoon fossielen. Ook in de Ardennen worden fossielen gevonden. De Eifel en de Ardennen vormen dan ook geliefde uitgangspunten voor excursies van onze afdelingen of vakantiebestemmingen voor hen die er zelfstandig op uit trekken om te zoeken. Al met al, geologie levert een boeiende bezigheid op. U kunt gaandeweg de geheimen van moeder aarde ontrafelen. En of u nu fossielen of mineralen gaat verzamelen of alleen in de algemene geologie geïnteresseerd bent of zich beroepshalve met deze wetenschap bezighoudt: VERENIGINGEN EN MUSEA Met betrekking tot geologische collecties in musea moet in de eerste plaats het nieuwe natuurhistorische museum in Leiden, Naturalis, worden genoemd. Vooral de ‘schatkamer’ in dit zeer fraai opgezette museum trekt veel bezoekers. Andere musea met bekende collecties zijn het Natuurhistorisch Museum Maastricht, het Natuurhistorisch Museum in Groningen, Natura Docet Denekamp en Oertijdmuseum de Groene Poort te Boxtel. Het is niet de bedoeling dat met deze korte opsomming andere musea met geologische collecties te kort worden gedaan. |
Pas in de zestiger jaren van deze eeuw is de geologie uitgegroeid
tot wetenschap met een geheel eigen karakter, vooral omdat steeds
meer modelmatig gewerkt ging worden, en omdat met die modellen steeds
meer stukjes van de legpuzzel op hun plaats vielen. Zo heeft de
theorie van de continentverschuiving een vaste onderbouwing gekregen
door het model van de schollentektoniek. Deze houdt in dat de aardkorst
(samen met het bovenste deel van de aardmantel) in een aantal schollen
is opgedeeld die ten opzichte van elkaar bewegen. Die beweging is
weer een gevolg van convectiestromen in de aardmantel, ontstaan
door de warmtestroom vanuit het binnenste der aarde. Die warmtestroom,
die een gevolg is van het natuurlijke verval van radioactieve elementen,
veroorzaakt net zulke convectiestromen in de aardmantel als er bestaan
in een pan met water boven het vuur.
Copyright © NGV 2002-2006
|
|
Suggesties: |
|
|
Links: |
|
|
|
